मराठी शाळेत आता CBSC पॅटर्न

by

आपल्या मुलांना चांगले शिक्षण मिळावे असे सर्व पालकांची इच्छा असते आणि त्याचमुळे महाराष्ट्रामधील पालकांचा CBSC पॅटर्नकडे ओढा वाढलेला आहे. याचा विचार करून 2025-26 या शैक्षणिक वर्षात इयत्ता पहिली पासून सी.बी.एस.सी. पॅटर्न मराठी शाळांमध्ये राबविण्यात येणार आहे . विद्यार्थ्यांना चांगले शिक्षण मिळवण्यासाठी राज्यात NEP2020 म्हणजेच नवीन शैक्षणिक शैक्षणिक धोरणाची अंमलबजावणी चालू आहे याचवेळी राज्यातील शाळांमध्ये सीबीएससी पॅटर्न सुद्धा चालू करण्यात येणार आहे.

cbsc, maharshtra state board,

‘महाराष्ट स्टेट बोर्ड‘ आणि ‘CBSC बोर्ड’ यामधील फरक आपण पाहूयात

1. अभ्यासक्रम (Curriculum)

  • महाराष्ट्र स्टेट बोर्ड:
    • स्थानिक गरजांवर आधारित अभ्यासक्रम.
    • राज्याच्या भाषेस आणि संस्कृतीस महत्त्व दिले जाते (उदा. मराठी विषय अनिवार्य).
    • विज्ञान, गणित, सामाजिक शास्त्र यांसाठी तुलनेने सोपा अभ्यासक्रम.
    • अभ्यासक्रम 10वी (SSC) आणि 12वी (HSC) बोर्ड परीक्षा केंद्रित.
  • CBSE:
    • राष्ट्रीय पातळीवर आधारित अभ्यासक्रम.
    • विषयांचा सखोल आणि व्यावसायिक दृष्टिकोन (विशेषतः विज्ञान, गणित, आणि तंत्रज्ञान).
    • विज्ञान, तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी, आणि वैद्यकीय (STEM) क्षेत्रावर अधिक भर.
    • संपूर्ण भारतासाठी समान अभ्यासक्रम.

2. मूल्यांकन पद्धत (Evaluation System)

  • महाराष्ट्र स्टेट बोर्ड:
    • पारंपरिक पद्धतीने (थिअरी-आधारित) परीक्षा घेतल्या जातात.
    • अंतर्गत मूल्यमापन कमी प्रमाणात.
    • तांत्रिक विषयांची थोडक्यात ओळख.
  • CBSE:
    • समग्र मूल्यांकन प्रणाली (CCE – Continuous and Comprehensive Evaluation) वापरली जाते.
    • थिअरी आणि प्रॅक्टिकल परीक्षेला समान महत्त्व.
    • अलीकडे केस स्टडी, प्रॉब्लेम सॉल्विंग, आणि अॅप्लिकेशन-आधारित प्रश्नांवर भर.
    • राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 अंतर्गत “कौशल्याधारित” शिक्षण पद्धती.

3. शिक्षण पद्धती (Teaching Methodology)

  • महाराष्ट्र स्टेट बोर्ड:
    • पारंपरिक आणि परीक्षा-आधारित शिक्षण पद्धत.
    • शिक्षक-मार्गदर्शित (teacher-led) पद्धतीला प्राधान्य.
    • मराठीतून शिक्षण घेण्याची सुविधा (स्थानिक भाषांवर भर).
  • CBSE:
    • अनुभवाधारित शिक्षण (experiential learning) आणि सखोल विषय समज.
    • इंग्रजी माध्यमावर अधिक भर, परंतु हिंदी व अन्य भाषांमध्येही उपलब्ध.
    • संपूर्ण भारतात एकसमान शाळा शिक्षण पद्धती.

4. प्रवेशयोग्यता (Scope for Further Studies)

  • महाराष्ट्र स्टेट बोर्ड:
    • राज्यातील महाविद्यालये आणि विद्यापीठांमध्ये प्रवेशासाठी उपयुक्त.
    • MHT-CET सारख्या राज्य-स्तरीय परीक्षा देण्यासाठी अनुकूल.
  • CBSE:
    • JEE, NEET, आणि इतर राष्ट्रीय स्तरावरील परीक्षांसाठी अधिक उपयुक्त.
    • संपूर्ण भारत आणि परदेशातील विद्यापीठांमध्ये प्रवेशासाठी मदत.

5. माध्यम (Medium of Instruction)

  • महाराष्ट्र स्टेट बोर्ड:
    • मराठी, हिंदी, इंग्रजी माध्यमात शिक्षण उपलब्ध.
    • स्थानिक विद्यार्थ्यांसाठी अनुकूल.
  • CBSE:
    • मुख्यत: इंग्रजी माध्यम.
    • हिंदी माध्यमातील शाळाही उपलब्ध आहेत.

6. बोर्ड परीक्षा (Board Exams)

  • महाराष्ट्र स्टेट बोर्ड:
    • SSC (10वी) आणि HSC (12वी) परीक्षा स्थानिक पातळीवर घेतल्या जातात.
    • राज्याच्या अभ्यासक्रमावर आधारित प्रश्नपत्रिका.
  • CBSE:
    • क्लास 10 (Secondary) आणि क्लास 12 (Senior Secondary) परीक्षा राष्ट्रीय स्तरावर घेतल्या जातात.
    • NCERT अभ्यासक्रमावर आधारित प्रश्नपत्रिका.

7. विद्यार्थ्यांसाठी अनुकूलता (Student Suitability)

  • महाराष्ट्र स्टेट बोर्ड:
    • ज्यांना स्थानिक परीक्षांमध्ये लक्ष केंद्रित करायचे आहे.
    • राज्यस्तरीय स्पर्धा परीक्षांना बसणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी अनुकूल.
  • CBSE:
    • ज्यांना राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील स्पर्धा परीक्षांसाठी तयारी करायची आहे.
    • पालक किंवा विद्यार्थी ज्यांचे सतत वेगवेगळ्या राज्यांत ट्रान्सफर होतात.

8. विद्यार्थ्यांवरील भार (Student Pressure)

  • महाराष्ट्र स्टेट बोर्ड:
    • तुलनेने कमी अभ्यासाचा भार.
    • स्थानिक पातळीवर सोप्या पद्धतीने विषय समजवले जातात.
  • CBSE:
    • अभ्यासक्रम तुलनेने कठीण आणि व्यापक.
    • परदेशी शिक्षणासाठी किंवा स्पर्धा परीक्षांसाठी तयारी करणाऱ्यांसाठी उपयुक्त.